σινεμα - Παράδεισος στη Δύση
Φωτογραφία από χρήστη kencf0618 στο Flickr.
Τον παίρνουν μαζί τους, σινεμα αλλά αργότερα λογομαχούν και τελικά τον αποβιβάζουν στα βουνά, μέσα Σινεμά στα χιόνια. Ο Ελίας μαθαίνει ότι οι επιστάτες υπόσχονται σε όλους τους εκεί εργαζόμενους λαθρομετανάστες κάρτα εργασίας και άδεια παραμονής , αλλά δεν υλοποιούν ποτέ την υπόσχεσή τους.
Εκεί τον βρίσκουν δύο γερμανοί νταλικέρηδες που του δίνουν και ένα μπουφάν. Το πλοίο είναι γεμάτο από Σινεμά λαθρομετανάστες που επιβιβάστηκαν με τον ίδιο τρόπο από μικρότερα πλοιάρια με το όνειρο να βρουν μια καλύτερη τύχη.
Εκείνος -είπε- ήθελε να δώσει τη δική του γλυκόπικρη και φαινομενικά ανάλαφρη σκοπιά, γιατί όντας και ο ίδιος μετανάστης, είχε προσωπικά βιώματα για το όλο ζήτημα και ήξερε «κάτι παραπάνω Σινεμά από τους Γάλλους συναδέλφους του» Η ταινία έκλεισε το φεστιβάλ Βερολίνου 2009 όπου προβλήθηκε εκτός συναγωνισμού. Είναι η πρώτη και τελευταία φορά που ακούγεται η μητρική γλώσσα του Ελίας.
Τρέχει πάλι για να ξεφύγει και τον περιμαζεύει ένα ημιφορτηγό περαστικών τσιγγάνων που καταλαβαίνουν ότι δεν είναι δικός τους και Σινεμά ότι τον έσωσαν κατά λάθος. Πηγαίνει να φάει στο σελφ σέρβις του εργοστασίου με το πρώτο βδομαδιάτικό του και όταν τον αντιμετωπίζουν ρατσιστικά, επακολουθεί συμπλοκή, οπότε το ξανασκάει τρέχοντας. Βρίσκεται σε ένα χωριό και κλέβει ένα μπουφάν αλλά τον αντιλαμβάνονται αστυνομικοί και κάτοικοι, που τον κυνηγούν φωνάζοντας «καταραμένοι τσιγγάνοι».
Στο τέλος όταν συναντιέται με έναν συμπατριώτη του ακούγεται η μητρική του γλώσσα, χωρίς όμως να ξεκαθαρίζεται ποια είναι αυτή. Καθώς αναφέρει το όνομά του στους ΄Ελληνες αλλά και στους ξένους πελάτες του παραλιακού ξενοδοχείου ο ήρωας της ταινίας, κάποιος το προφέρει Αλίας αντί Ελίας, εκείνος επιμένει στο Ελίας και ακούγεται το λογοπαίγνιο ελίας, αλίας, χελάς -helas σημαινει αλοίμονο αλλά είναι και η προφορά της ονομασίας της Ελλάδας. Ο τίτλος για πολλούς δημιουργεί αντίθεση με την ταινία Ανατολικά της Εδέμ (East of Eden) του Ηλία Καζάν (1954) αλλά και με την αντίστοιχη βιβλική φράση, σύμφωνα με την οποία ο Κάιν έφυγε από το πρόσωπο του Θεού για να κατοικήσει ανατολικά της Εδέμ . Λέει α, μόνο ένας μάγος μπορεί να σώσει τον κόσμο μας από τα χάλια του» και υποδεικνύει στο νεαρό το σημείο στο οποίο δίνει παράσταση ο ταχυδακτυλουργός. Ο Ελίας όλο προσμονή πλησιάζει τον μάγο και του λέει είπατε να έρθω να σας βρω όταν φτάσω στο Παρίσι .
Οι τσιγγάνοι τους παραπλανούν και τους λένε ότι ο νεαρός πήγε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η προσπάθειά του να φτάσει από την άλλη άκρη της γης στο Παρίσι με πλοίο, λεωφορείo, τρακτέρ, ισιτοφόρο, φορτηγό, τρένο και κυρίως με τα πόδια, περιγράφεται γλαφυρά, με αρκετά δραματικά αλλά ακόμα περισσότερα χιουμοριστικά στοιχεία. (Προσοχή, αναφέρονται λεπτομέρειες και το τέλος της ταινίας).
Ο μεσήλικας είναι απογοητευμένος από την αναδουλειά στη Γαλλία και ετοιμάζεται να γυρίσει στην πατρίδα τους. Η Κριστίνα τον συμπαθεί όμως αρκετά ώστε να του προσφέρει κάλυψη και κάποια στιγμή του βάζει κρυφά στην τσέπη περίπου 200 ευρώ. Όταν ο Ελίας αποφασίζει να φύγει βρίσκει στο τσεπάκι τα χρήματα και ξεκινά με ωτοστόπ για το Παρίσι.
Ο μάγος τον κοιτάζει διφορούμενα και λέει ότι έγιναν και τα δύο, δηλαδή και εμένα με είδες λοιπόν και στο Παρίσι ήρθες . Βλέπει ότι έχουν έρθει δύο αυτοκίνητα και οι επιβάτες τους κατεβαίνουν θυμωμένοι και τον αναζητούν.
Τον πάνε πάντως μέχρι τον καταυλισμό τους και όταν του δείχνουν το δρόμο για το Παρίσι και φεύγει, ακούει αυτοκίνητα. Στη συνέχεια του δίνει ένα μαγικό ραβδάκι και φεύγει.
Ο λαθρομετανάστης παριστάνει το γυμνιστή, αφού έτσι κι αλλιώς στο πολύωρο κολύμπι του είχε χάσει σχεδόν όλα τα ρούχα του, αλλά μετά ξαναντύνεται για να παραστήσει τον υπάλληλο και μετά, όταν βλέπει μπουφέ, τρώει παριστάνοντας τον πελάτη. Πρόκειται για την ιδιωτική παραλία ενός ξενοδοχείου που λέγεται Eden Club-Paradise.
Το Παρίσι τότε γίνεται για τον νεαρό λαθρομετανάστη σκοπός της ύπαρξής του. Όσο μένει στο ξενοδοχείο, οι αστυνομικοί περιπολούν τριγύρω για να βρουν λαθρομετανάστες και το ξενοδοχείο αναλαμβάνει να δημιουργήσει αποσπάσματα με υπαλλήλους και πελάτες ώστε να ερευνήσουν εκείνοι τους χώρους του κλαμπ και να μην ενοχληθούν από την παρουσία ένστολων. Οσοι μιλούν χρησιμοποιούν σπαστά αγγλικά ή σπαστά γαλλικά και επειδή ακριβώς πάντα υπάρχει πρόβλημα συνεννόησης, εντείνεται το πολυγλωσσικό στοιχείο που παραπέμπει στην παγκοσμιοποίηση.
Δύο νεαροί που φαίνονται φίλοι προσπαθούν εν πλω να τελειοποιήσουν τα γαλλικά τους επειδή ειδικά ο ένας ονειρεύεται από πέρσι να πάει στο Παρίσι. Αρπάζει όμως το φάκελο με τα χρήματα του Ελίας και φεύγει.
Ανακαλύπτει ότι στην ακτή κολυμποούν διάφοροι γυμνοί άνδες και γυναίκες. Μια ομάδα λαθρομεταναστών μεταφέρεται με βάρκα από κάποια ακτή, πιθανόν της Μικράς Ασίας, χωρίς η αφετηρία να προσδιορίζεται, σε ένα φορτηγό πλοίο, κάπου στη Μεσόγειο.
Η τανία Παράδεισος στη Δύση (γαλλόφωνος τίτλος Eden à l Ouest ), σε σκηνοθεσία Κώστα Γαβρά, είναι ελληνογαλλική παραγωγή του 2009 με κεντρικό ήρωα έναν λαθρομετανάστη, η εθνικότητα του οποίου δεν καθορίζεται. Εκείνος όμως είτε επειδή δεν θέλει να γίνει εραστής της είτε επειδή έχει απόλυτο στόχο το Παρίσι, φεύγει. Στο δρόμο συναντά ένα ζευγάρι πλουσίων με τζιπ Μερσεντές, που επίσης μιλούν ελληνικά.
Ο Ελίας αμήχανα παίζει με το ραβδάκι σημαδεύοντας τον Πύργο του ΄Αιφελ. Τον κατευθύνουν στα Ιλίσια Πεδία όπου βρίσκει το Λίντο και ο θυρωρός του κλαμπ πράγματι γνωρίζει τον μάγο.
Ο Ελίας αμετάπειστος παίρνει το τρένο για το Παρίσι και εκεί ρωτά πού είναι το Λίντο . Οι διάλογοι είναι λίγοι και οι περισσότερες σκηνές στηρίζονται σε αυτά που δεν λέγονται.
Ένας υπάλληλος του ξενοδοχείου του λέει κάποια στιγμή πάρε τις βαλίτσες και τότε ο θεατής αντιλαμβάνεται ότι η στεριά αυτή αποτελεί ελληνικό έδαφος (τα συγκεκριμένα γυρίσματα έγιναν στην Κρήτη, αλλά αυτό δεν αναφέρεται στο έργο). Το βράδυ ένας ταχυδακτυλουργός μάγος δίνει μια παράσταση για τους πελάτες του ξενοδοχείου και τότε ο ήρωας συστήνεται ως Ελίας -όταν τον αποκαλούν Αλίας, τους διορθώνει την προφορά. Όσο μένει στο club Eden, ο Ελίας αναγκάζεται να ξεβουλώσει μια τουαλέτα με τα χέρια του, πέφτει θύμα βιασμού από τον υποδιευθυντή του ξενοδοχείου με την απειλή ενός λυκόσκυλου, βλέπει τον φίλο του να συλλαμβάνεται, αντικρίζει τα πτώματα δύο συνταξιδιωτών του μεταναστών στην ακτή και τελικά συμβιώνει για λίγο με μια αστή γερμανίδα, την Κριστίνα, που τον θέλει για εραστή της.
Είναι κατά σύμπτωση η ώρα που ο πύργος φωταγωγείται και ο Ελιας νομίζει ότι το ραβδάκι του έχει όντως μαγικές δυνάμεις. Ακολουθεί το παράδειγμά του ο φίλος του και μερικοί ακόμα, παρότι ο κυβερνήτης του πλωτού φωνάζει να μην πέσουν στη θάλασσα γιατί θα πνιγούν. Ο ήρωας συνέρχεται το πρωι σε μια ακτή που τον ξέβρασε καταπονημένο το κύμα.
Βραβεύθηκε με το βραβείο των κριτικών τον Απρίλιο του 2009 στο φεστιβάλ «City of Lights, City of Los Angeles” (COL-COA) . Ο Γαβράς πάντως είπε σχετικά ότι επέλεξε τον τίτλο επειδή οι μετανάστες συρρέουν στη δυση θεωρώντας την παράδεισο συγκριτικά με τις συνθήκες που αντιμετωπίζουν στις πατρίδες τους. Στη συγγραφή του σεναρίου ο Γαβράς συνεργάστηκε με τον Ζαν Κλοντ Γκρινμπεργκ (Jean-Claude Grumberg) Η ηχοληψία είναι του Θανάση Αρβανίτη, γνωστού στην Ελλάδα κυρίως από τις συνεργασίες του με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, ενώ τα σκηνικά για τα γυρίσματα της ταινίας στην Ελλάδα σχεδίασε ο Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου. Προς το τέλος της ταινίας κάνει και μία σύντομη εμφάνιση η κόρη του Κώστα Γαβρά, Ιουλία ή Ζουλί Γαβρά -είναι η μητέρα με το καρότσι και το νήπιο, η οποία μιλά στο κινητό και δεν δίνει σημασία στον Ηλία που ψάχνει το κλαμπ Λίντο Η ταινία έγινε δεκτή με ιδιαίτερα θετικά σχόλια στην Ελλάδα, αφού «ο Γαβράς σκηνοθέτησε στα 76 του χρόνια σαν έφηβος» απάντησε στην κατηγορία ότι η ταινία του είναι επιφανειακή λέγοντας ότι η δραματική εκδοχή για τη λαθρομετανάστευση έχει αποδοθεί από άλλους και μάλιστα από πολλούς.
Βλέπει να παρατάσσεται μια διμοιρία ΜΑΤ στο απέναντι πεζοδρόμιο και προσπαθεί να κάνει κάποιο κόλπο με το μαγικό ραβδί, όμως αυτή τη φορά δεν αλλάζει τίποτε, η διμοιρία μένει εκεί, και ο Ελίας βάζει το ραβδί στην τσέπη και κατευθύνεται προς τον πύργο του ΄Αιφελ που λαμπιρίζει. Είναι η πρώτη ταινία του Γαβρά που γυρίζεται στην Ελλάδα και η πρεμιέρα της έγινε στο μεν Παρίσι στις 11 Φεβρουαρίου 2009 στην δε Αθήνα στο Μέγαρο Μουσικής στις 18 Φεβρουαρίου του ιδίου έτους. Και αυτή μιλά ελληνικά.
Οι διώκτες του φεύγοντας, για να τιμωρήσουν τους τσιγγάνους που διευκόλυναν τον Ελίας με το ημιφορτηγό τους, πετάνε μια χειροβομβίδα και καίνε ένα από τα τροχόσπιτά τους. Ο Ελίας βρίσκεται τελικά σε ένα χωριό όπου παρέχουν συσίτιο σε άπορους και στην ουρά του συσιτίου συναντά έναν μεσήλικα λαθρομετανάστη που είναι συμπατριώτης του. Ενώ βλέπουν φώτα από ακτές και χαίρονται, τους προσεγγίζει μέσα στη νύχτα ένα σκάφος του λιμενικού.
Ο μάγος τον αξιοποιεί ως κομπάρσο σε διάφορα ταχυδακτυλουργικά κόλπα του και επειδή ο Ελίας τα πηγαίνει πολύ καλά του δίνει μια κάρτα και του λέει αν βρεθείς στο Παρίσι έλα να με βρεις στο Λίντο . Ο κεντρικός ήρωας, που θέλει να πάει στο Παρίσι, βουτάει στο νερό για να μη συλληφθεί.
Λίγο αργότερα περνάει με ένα τρακτέρ μια πλανώδια πωλήτρια ωδικών πτηνών με τα παιδιά της, που τον λυπάται και τον παίρνει μαζί. Ένας οδηγός σταματά και καταλαβαίνοντας ότι ο λαθρομετανάστης είναι αφελής, του λέει ότι θα τον πάει στο Παρίσι αμέσως, αρκεί να μοιραστούν τα έξοδα.
Πιάνει όντως δουλειά αλλά πρόκειται για ένα εργοστάσιο που εκμεταλλεύεται πολλούς αλλοδαπούς.
